หลังสมรภูมิการเลือกตั้งที่ดุเดือด ผสานกับกระแสเรียกร้องการเลือกตั้งใหม่ จากข้อกังวลต่อการทำงานและความผิดพลาดของผู้จัดการเลือกตั้งหลักอย่าง กกต.

Bureaucrazy ชวนทุกคนสำรวจ “กระบวนการจัดการเลือกตั้ง” ที่มิใช่เพียงวันหนึ่งของการใช้สิทธิ

แต่เป็นภาพสะท้อนของการขับเคลื่อนองคาพยพขนาดใหญ่ ของระบบที่ผูกโยงการออกแบบอำนาจ บุคลากร และมาตรฐานของรัฐเข้าไว้ด้วยกัน

.

องคาพยพการจัดการเลือกตั้ง ไม่ได้มีแค่ “กกต.” แต่ประกอบไปด้วยหน่วยงานที่หลากหลายตามระดับของการดูแล

ผู้ดูแลภาพรวม: กกต.,ไปรษณีย์ไทย, กระการทรวงต่างประเทศ, สำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง

กระทรวงมหาดไทย, สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

ผู้ดูแลระดับเขต: กกต.เขต, องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น

ผู้ดูแลหน้างาน: กรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง (กปน.)

ผู้ตัดสินชะตา: ศาลฎีกา, ศาลปกครองสูงสุด, ศาลรัฐธรรมนูญ

แล้วหน่วยเขตเลือกตั้ง เราเจอใครบ้าง?

ประธานหน่วย, กปน., รปภ และประชาชน เห็นได้ชัดว่า ด้วยหน้าที่การปฏิบัติ กปน. คือตัวแสดงหลักหน้างานในหน่วยการเลือกตั้งนั้น ๆ

โครงสร้างแบบนี้ปัญหาอยู่ที่ไหน?

เมื่อปัญหาต่าง ๆ อาทิ การนับคะแนนผิด การฉีกบัตรผิด การเขียนหน้าซองเลือกตั้งล่วงหน้าผิด รวมถึง “บัตรเขย่ง” (จำนวนบัตรมากกว่าจำนวนผู้มาใช้สิทธิ) สถานการณ์เหล่านี้อาจดูเป็นความผิดพลาดเฉพาะหน้า หรือสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ในระดับปฏิบัติการ แต่คำถามสำคัญกว่าคือ นี่เป็นเพียง Human error, โครงสร้างอำนาจที่รวมศูนย์ และ การขาดมาตราฐานกลาง

ที่สะท้อนข้อจำกัดของการออกแบบระบบที่ยังไม่สามารถรองรับความซับซ้อนหน้างานได้ทั้งหมด

ชวนมองกรณีศึกษาญี่ปุ่น

ไม่มีองค์กรอิสระอย่าง กกต. และใช้งบประมาณ ~19,000 ล้านบาท ทว่าหากหารต่อหัวแล้วจะตกอยู่ที่คนละ 185 บาท) แต่สามารถออกแบบกระบวนการเลือกตั้งให้เสร็จสิ้นอย่างมีข้อผิดพลาดน้อย พร้อมผลลัพธ์ที่รวดเร็วและมีเสถียรภาพด้วยโครงสร้างภายในที่สำคัญอย่าง “คณะกรรมการท้องถิ่น” ประจำเทศบาล

.

การออกแบบระบบจัดเลือกตั้ง สู่การนับคะแนนที่โปร่งใส จนกระทั่งอำนาจตัดสินใจที่แท้จริงควรอยู่ที่ใคร ยังคงเป็นคำถามที่ท้าทายสำหรับการจัดการเลือกตั้งในประเทศไทยตลอดมา